TRUNG TÂM GDNN-GDTX KHU VỰC 3
CHÀO MỪNG CÁC THẦY CÔ GIÁO VỀ DỰ GIỜ VÀ THĂM LỚP 10/6
TIẾT 16.
BÀI 5: GIÁ TRỊ LƯỢNG GIÁC CỦA MỘT GÓC BẤT KÌ TỪ 0° ĐẾN 180°
THẦY GIÁO : NGUYỄN VĂN QUÝ

1. Giá trị lượng giác của một góc

A. Kéo thả: Nhắc lại giá trị lượng giác của góc nhọn

Em hãy kéo các chữ cái a, b, c ở khung màu xanh và thả vào ô nét đứt tương ứng để hoàn thành công thức tỉ số lượng giác.

a
b
c
α A B C Đối (b) Kề (c) Huyền (a)
\( \sin \alpha \) =
đối
huyền
=
\( \cos \alpha \) =
kề
huyền
=
\( \tan \alpha \) =
đối
kề
=
\( \cot \alpha \) =
kề
đối
=

B. Mở rộng góc từ 0° đến 180°

Trong mặt phẳng tọa độ Oxy, nửa đường tròn tâm O, bán kính R = 1 nằm phía trên trục hoành (Hình 3.2) được gọi là nửa đường tròn đơn vị.

Cho trước một góc \( \alpha \), \( 0^\circ \le \alpha \le 180^\circ \). Khi đó, có duy nhất điểm \( M(x_0; y_0) \) trên nửa đường tròn đơn vị nói trên để \( \widehat{xOM} = \alpha \).

x y O A B C 1 -1 1 M x₀ y₀ α α < 90°
x y O A B C 1 -1 1 M x₀ y₀ α α > 90°

Hình 3.2

Từ định nghĩa trên, ta có:

  • sin của góc \( \alpha \) là tung độ \( y_0 \) của điểm M: \( \sin \alpha = y_0 \)
  • côsin của góc \( \alpha \) là hoành độ \( x_0 \) của điểm M: \( \cos \alpha = x_0 \)
  • Khi \( \alpha \neq 90^\circ \) (\( x_0 \neq 0 \)), tang của \( \alpha \) là: \( \tan \alpha = \frac{y_0}{x_0} \)
  • Khi \( \alpha \neq 0^\circ, 180^\circ \) (\( y_0 \neq 0 \)), côtang của \( \alpha \) là: \( \cot \alpha = \frac{x_0}{y_0} \)

2. Điền khuyết: Bảng giá trị lượng giác đặc biệt

Em hãy chọn giá trị đúng trong danh sách thả xuống để hoàn thành bảng. Nếu muốn xem kết quả, hãy bấm Hoàn thành toàn bảng.

Góc α 0° 30° 45° 60° 90° 180°
sin α
cos α
tan α
cot α

3. Ví dụ 1

Đề bài: Tìm các giá trị lượng giác của góc \( 135^\circ \).

Giải chi tiết:

Gọi M là điểm trên nửa đường tròn đơn vị sao cho \( \widehat{xOM} = 135^\circ \).

Gọi N, P tương ứng là hình chiếu vuông góc của M lên các trục Ox, Oy.

Vì \( \widehat{xOM} = 135^\circ \) nên \( \widehat{MON} = 180^\circ - 135^\circ = 45^\circ \). Tam giác vuông MON vuông cân tại N với cạnh huyền OM = 1.

Từ đó tính được độ dài \( ON = OP = \frac{\sqrt{2}}{2} \).

Mặt khác, điểm M nằm bên trái trục tung nên có hoành độ âm.

  • \( \sin 135^\circ = \frac{\sqrt{2}}{2} \)
  • \( \cos 135^\circ = -\frac{\sqrt{2}}{2} \)
  • \( \tan 135^\circ = -1 \)
  • \( \cot 135^\circ = -1 \)
x y O M 135° 45° N P

4. Luyện tập 1

Đề bài: Tìm các giá trị lượng giác của góc \( 120^\circ \).

💡 Gợi ý thảo luận nhóm (3 phút):

  • Bước 1: Hai bạn cùng bàn hãy cùng nhau tìm góc bù của góc \( 120^\circ \).
  • Bước 2: Xem lại Bảng giá trị lượng giác đặc biệt để ghi ra nháp các giá trị sin, cos, tan, cot của góc bù vừa tìm được.
  • Bước 3: Dựa vào vị trí điểm M trên đường tròn (hoành độ âm hay dương?), thảo luận để suy ra kết quả cuối cùng cho góc \( 120^\circ \).

5. Hướng dẫn sử dụng máy tính cầm tay

Sử dụng máy tính cầm tay để tính (đúng hoặc gần đúng) các giá trị lượng giác và tìm góc.

A. Chuyển sang đơn vị Độ (Degree)

Bấm SHIFT -> SETUP -> Bấm 3 (chọn Deg).

B. Tính giá trị lượng giác

Ví dụ: Tính \( \sin 48^\circ 50' 40'' \). Bấm: sin 48 °' 50 °' 40 °' =
Kết quả: \( \approx 0.7529 \)

C. Tìm góc x khi biết giá trị lượng giác

Ví dụ: Tìm x biết \( \sin x = 0.3456 \).

Bấm: SHIFT sin (\( \sin^{-1} \)) 0.3456 =

Kết quả: \( x \approx 20^\circ 13' 7'' \)

Lưu ý: Đối với \( \sin x = a \) (\(a > 0\)), máy tính chỉ đưa ra góc nhọn \( x \le 90^\circ \). Nhớ rằng góc bù \( 180^\circ - x \) cũng có cùng giá trị sin!

Thực hành bấm máy

Bài tập 1: Sử dụng máy tính, tìm góc nhọn \( x \) biết \( \cos x = 0.5 \).

Bài tập 2: Tìm góc nhọn \( x \) biết \( \sin x = \frac{\sqrt{2}}{2} \). (Hãy bấm SHIFT sin)

Bài tập 3: Tính giá trị của \( \sin 150^\circ \).

6. Mini Game: Thử tài lượng giác

Câu 1: Giá trị của \( \cos 60^\circ \) là bao nhiêu?

Câu 2: Giá trị của \( \sin 150^\circ \) là bao nhiêu?

Câu 3: Giá trị của \( \tan 45^\circ \) là bao nhiêu?

7. Bài tập trắc nghiệm củng cố

Câu 1: Khẳng định nào sau đây là SAI?

Câu 2: Cho góc \( \alpha \) là góc tù (\( 90^\circ < \alpha < 180^\circ \)). Dấu của các giá trị lượng giác là:

Câu 3: Cho góc \( \alpha \) thỏa mãn \( 0^\circ \le \alpha \le 180^\circ \). Khẳng định nào sau đây là đúng về hai góc bù nhau?

8. Phiếu bài tập tự luyện

PHIẾU BÀI TẬP - TOÁN 10

Họ và tên: .....................................................     Lớp: .............


Bài 1: Không dùng máy tính, hãy tính giá trị các biểu thức sau:

a) \( A = \sin 30^\circ + \cos 60^\circ \)

b) \( B = 2\sin 135^\circ - \cos 45^\circ \)

CHÀO TẠM BIỆT CÁC EM!
CẢM ƠN CÁC THẦY CÔ GIÁO ĐÃ ĐẾN DỰ GIỜ VÀ THĂM LỚP 10/6
Chúc các em có những tiết học tiếp theo thật vui vẻ!